२०८३ कार्तिक २९ गते आइतबार

Business Intelligence Platform

शरीरलाई आवश्यक नै नभएका सप्लिमेन्ट खाँदै हुनुहुन्छ? स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम हुन सक्ने यूएईका चिकित्सकको चेतावनी

‘प्राकृतिक’ वा ‘सुरक्षित’ भनेर प्रचार गरिएका सप्लिमेन्टले स्वास्थ्यमा कुनै हानि गर्दैनन् भन्ने भ्रम फिटनेसप्रेमीहरूमा व्यापक रहेको चिकित्सकहरूको भनाइ।

२९ कार्तिक २०८३
शरीरलाई आवश्यक नै नभएका सप्लिमेन्ट खाँदै हुनुहुन्छ?  स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम हुन सक्ने यूएईका चिकित्सकको चेतावनी
दृश्य टिभी

यूएईमा गर्मीको प्रभाव कम हुँदै गएपछि बाहिरी गतिविधि सहज हुन थालेको छ। यससँगै त्यहाँका बासिन्दाहरू पुनः आफ्नो फिटनेस दिनचर्यामा फर्किन थालेका छन्। खेलकुद प्रतियोगितामा सहभागी हुने, नियमित व्यायाम गर्ने र शारीरिक अभ्यासको तीव्रता बढाउने क्रम पनि बढेको छ।

व्यायाममा फर्किनु धेरैका लागि खानपान र शरीरलाई पुनः तन्दुरुस्त बनाउने दिनचर्यामा परिवर्तन गर्नु पनि हो। प्रोटिन पाउडर, मल्टिभिटामिन, म्याग्नेसियम र इलेक्ट्रोलाइट्सजस्ता सप्लिमेन्ट अहिले धेरैको फिटनेस झोलामा देखिन थालेका छन्। व्यायामपछि शरीरको शक्ति बढाउन, मांसपेशी बनाउन र शरीरमा पोषक तत्त्वको कमी पूरा गर्न यस्ता उत्पादन प्रयोग गर्नेहरू बढिरहेका छन्।

तर चिकित्सकहरूले यसप्रति सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार शारीरिक रूपमा सक्रिय हुनु मात्रै सप्लिमेन्ट सेवन सुरु गर्ने पर्याप्त कारण होइन। शरीरमा कुन पोषक तत्त्वको कमी छ भन्ने जानकारी नलिई दैनिक जीवनमा यस्ता उत्पादन थप्दा फाइदाभन्दा बढी हानि हुन सक्छ।

स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार केही मानिसले चिकित्सकको सल्लाह लिनुभन्दा जिमका प्रशिक्षक, साथीभाइ वा सामाजिक सञ्जालमा देखिएका सुझावका आधारमा सप्लिमेन्ट छनोट गरिरहेका छन्।

शारजाहको अल बतायहस्थित शेख सुल्तान बिन जायद अस्पतालका पारिवारिक चिकित्सा विशेषज्ञ डा। मोहम्मद एल्गेजौलीका अनुसार पछिल्लो समय एकैपटक विभिन्न प्रकारका सप्लिमेन्ट सेवन गरिरहेका बिरामीहरू परामर्शका लागि आउने क्रम बढेको छ।

उनले भने, “धेरै बिरामी प्रोटिन पाउडर, मल्टिभिटामिन, म्याग्नेसियम र इलेक्ट्रोलाइट्सजस्ता विभिन्न उत्पादन एकैपटक प्रयोग गरिरहेका हुन्छन्। उनीहरूले प्रायः रगत परीक्षण गराएर होइन, साथीभाइ, प्रशिक्षक वा सामाजिक सञ्जालको सुझावका आधारमा यस्तो गरिरहेका हुन्छन्।”

उनका अनुसार सन्तुलित आहार खाने अधिकांश मानिसलाई यस्ता धेरै उत्पादन आवश्यक पर्दैनन्। यद्यपि यूएईमा भिटामिन डीको विषयलाई विशेष ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।

उनले भने, “यूएईमा भिटामिन डी एउटा अपवाद हुन सक्छ। तर यसको कमी छ भन्ने कुरा पनि परीक्षणबाट पुष्टि हुनुपर्छ।”

धेरै सप्लिमेन्ट खाँदैमा राम्रो परिणाम आउँदैन

चिकित्सकहरूका अनुसार फिटनेसप्रेमीहरूमा रहेको एउटा ठूलो भ्रम के हो भने प्राकृतिक वा सुरक्षित भनेर लेबल लगाइएका सप्लिमेन्टले स्वास्थ्यमा कुनै हानि गर्दैनन्।

डा। एल्गेजौलीले आवश्यकताभन्दा बढी पोषक तत्त्व सेवन गर्दा गम्भीर स्वास्थ्य समस्या निम्तिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। विशेषगरी चिकित्सकीय निगरानीबिना लामो समयसम्म यस्ता उत्पादन प्रयोग गर्दा जोखिम बढ्न सक्छ।

उनका अनुसार लामो समयसम्म उच्च मात्रामा भिटामिन डी सेवन गर्दा रगतमा क्याल्सियमको मात्रा बढेर मिर्गौलामा क्षति पुग्न सक्छ। शरीरमा आइरनको कमी नभई आइरन सप्लिमेन्ट खाँदा विभिन्न अंगमा आइरन जम्मा हुन सक्छ। मिर्गौलासम्बन्धी समस्या पहिचान नभएका व्यक्तिमा म्याग्नेसियम र पोटासियमको मात्रा खतरनाक स्तरसम्म पुग्न सक्छ।

उनले रगत पातलो बनाउने औषधि र थाइराइडका औषधिसँग पनि केही सप्लिमेन्टले प्रतिक्रिया जनाउन सक्ने बताए। अनलाइनबाट बिक्री हुने कतिपय फिटनेस उत्पादनमा लुकाएर उत्तेजक पदार्थ वा स्टेरोइडसमेत मिसाइएको पाइएको उनको भनाइ छ।

दुबईस्थित इन्टरनेसनल मोडर्न अस्पतालकी क्लिनिकल डाइटिसियन स्वप्ना मेरी जोनले पनि यूएईमा फिटनेस गतिविधि बढ्दैमा सबैलाई सप्लिमेन्ट आवश्यक हुन्छ भन्ने नहुने बताइन्।

उनले भनिन्, “धेरै मानिस नियमित व्यायाम गर्छु भने अतिरिक्त सप्लिमेन्ट पनि चाहिन्छ भन्ने ठान्छन्। तर सन्तुलित खानपानले नै शरीरलाई आवश्यक पर्ने अधिकांश पोषक तत्त्व उपलब्ध गराउन सक्छ। सप्लिमेन्ट फिटनेसको चलन पछ्याउन होइन, शरीरको वास्तविक पोषण आवश्यकता पूरा गर्न प्रयोग गर्नुपर्छ।”

उनले आवश्यकताभन्दा बढी सप्लिमेन्ट सेवन गर्दा स्नायु प्रणालीमा क्षति पुग्नेदेखि मिर्गौलामा समस्या आउनेसम्मका जोखिम रहेको बताइन्। उदाहरणका लागि, भिटामिन बी–६ अत्यधिक सेवन गर्दा स्नायुमा क्षति पुग्न सक्छ भने भिटामिन डीको बढी सेवनले मिर्गौलामा असर गर्न सक्छ।

एकैपटक विभिन्न सप्लिमेन्ट सेवन गर्दा शरीरमा आवश्यकताभन्दा बढी मात्रा पुग्न वा औषधिसँग नकारात्मक प्रतिक्रिया हुन सक्ने उनको भनाइ छ।

उनले भनिन्, “धेरै सेवन गर्दैमा राम्रो हुन्छ भन्ने होइन। अनावश्यक सप्लिमेन्टले कहिलेकाहीँ फाइदाभन्दा बढी हानि पुर्‍याउन सक्छ।”

अल शाहामास्थित बुर्जिल डे सर्जरी सेन्टरकी पारिवारिक चिकित्सा विशेषज्ञ डा। मारियन मलाक इशाक मोर्कोसले पनि प्राकृतिक भनेर बजारमा प्रचार गरिएका उत्पादन स्वतः सुरक्षित हुन्छन् भन्ने सोच नराख्न आग्रह गरिन्।

उनका अनुसार सप्लिमेन्टको अत्यधिक प्रयोगले स्वास्थ्यमा जटिलता निम्त्याउन सक्छ। उदाहरणका लागि, भिटामिन डी बढी सेवन गर्दा रगतमा क्याल्सियमको मात्रा बढ्न सक्छ। त्यस्तै, शरीरमा आइरनको कमी नभई यसको सप्लिमेन्ट सेवन गर्दा पाचन प्रणालीमा समस्या आउनुका साथै कतिपय अवस्थामा शरीरका अंगमा क्षति पुग्न सक्छ।

उनले विभिन्न सप्लिमेन्ट एकैपटक सेवन गर्दा दैनिक रूपमा आवश्यक पर्नेभन्दा बढी पोषक तत्त्व शरीरमा पुग्ने वा चिकित्सकले दिएको औषधिसँग प्रतिक्रिया हुने जोखिम बढ्ने बताइन्।

उनका अनुसार लामो समयसम्म चिकित्सकको सल्लाहबिना आफैँले निर्णय गरेर सप्लिमेन्ट सेवन गर्नु उचित हुँदैन।

सप्लिमेन्ट सेवन गर्नुअघि के जाँच गर्ने?

फिटनेसको चलन पछ्याउने वा अरूले प्रयोग गरेको सप्लिमेन्टको नक्कल गर्नुभन्दा पहिले आफ्नो शरीरलाई के आवश्यक छ भन्ने पहिचान गर्न चिकित्सकहरूले सुझाव दिएका छन्।

डा। एल्गेजौलीले शरीरमा पोषक तत्त्वको कमी छ कि छैन भन्ने पत्ता लगाउन चिकित्सकसँग परामर्श गरी आवश्यक परीक्षण गराउन आग्रह गरेका छन्।

उनका अनुसार सामान्यतया निम्न परीक्षण उपयोगी हुन सक्छन्-

– पूर्ण रक्त परीक्षण: रगतको समग्र अवस्था जाँच गर्न।
– आइरन परीक्षण: शरीरमा आइरनको सञ्चिति र कमी पत्ता लगाउन।
– भिटामिन डी र भिटामिन बी–१२ परीक्षण: यी पोषक तत्त्वको अवस्था थाहा पाउन।
– मिर्गौलाको कार्यक्षमता परीक्षण: मिर्गौलाले ठीकसँग काम गरिरहेको छ कि छैन बुझ्न।
– रगतमा चिनी र कोलेस्ट्रोल परीक्षण: मधुमेह तथा मुटुसम्बन्धी जोखिम मूल्यांकन गर्न।
– थाइराइड परीक्षण: आवश्यक लक्षण देखिएमा थाइराइडको अवस्था जाँच गर्न।

उनका अनुसार ४० वर्षभन्दा बढी उमेरका व्यक्ति वा मुटुसम्बन्धी जोखिम भएका व्यक्तिले कडा शारीरिक अभ्यास सुरु गर्नुअघि मुटुको स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ।

यस्ता परीक्षणको नतिजाका आधारमा चिकित्सकले व्यक्तिको खानपान, उमेर, स्वास्थ्य इतिहास, सेवन गरिरहेको औषधि र व्यायामको तीव्रतालाई ध्यानमा राखेर सप्लिमेन्ट आवश्यक छ कि छैन भन्ने निर्णय गर्न सक्छन्।

डाइटिसियन जोनका अनुसार सप्लिमेन्ट सिफारिस गर्नुअघि व्यक्तिको खानपानको बानी, व्यायामको स्तर र देखिएका स्वास्थ्य समस्यालाई पनि ध्यान दिनुपर्छ।

उनले भनिन्, “प्रोटिनको आवश्यकता प्रायः खानाबाटै पूरा गर्न सकिन्छ। लामो समयसम्म व्यायाम गर्दा धेरै पसिना आउने अवस्थामा भने इलेक्ट्रोलाइट्स बढी उपयोगी हुन सक्छ।”

विशेषगरी यूएईको गर्मी मौसममा बाहिरी खेलकुदमा सहभागी हुनेहरूका लागि शरीरमा पानीको मात्रा सन्तुलित राख्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। तर इलेक्ट्रोलाइट्सयुक्त पेय वा अन्य उत्पादनलाई सबैले दैनिक रूपमा सेवन गर्नुपर्ने आवश्यकता भने हुँदैन।

डा। मोर्कोसले पनि सप्लिमेन्टको सिफारिस सामाजिक सञ्जाल वा फिटनेस समूहमा चलिरहेको सामान्य सल्लाहका आधारमा नभई व्यक्तिको वास्तविक पोषण आवश्यकताका आधारमा हुनुपर्ने बताइन्।

उनले भनिन्, “सप्लिमेन्ट सुरु गर्नुअघि व्यक्तिले आफ्नो खानपान, व्यायामको दिनचर्या, उमेर, विद्यमान स्वास्थ्य समस्या र सेवन गरिरहेका औषधिलाई ध्यानमा राखेर चिकित्सकीय परीक्षण गराउनुपर्छ।”

परीक्षणको नतिजाअनुसार चिकित्सकले भिटामिन डी, भिटामिन बी–१२ र आइरनको अवस्था जाँच गर्न सुझाव दिन सक्छन्।

उनले थपिन्, “उद्देश्य शरीरमा वास्तवमै कुन पोषक तत्त्वको कमी छ भन्ने पहिचान गर्नु हो, अनुमानका आधारमा विभिन्न सप्लिमेन्ट प्रयोग गर्दै जानु होइन। सामान्य सल्लाह पछ्याउनुभन्दा व्यक्तिको आवश्यकताअनुसार दिइने सुझाव सधैँ सुरक्षित र प्रभावकारी हुन्छ।” (खालिज टाइम्सबाट)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *