काठमाडौं। नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घका निवर्तमान अध्यक्ष तथा आइएमई समूहका अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले संयुक्त अरब इमिरेट्स (युएई) का लगानीकर्तालाई नेपालको सम्भावनायुक्त क्षेत्रमा लगानी गर्न आग्रह गरेका छन्। उनले जलविद्युत्, पर्यटन, कृषि, सूचना प्रविधि तथा डेटा सेन्टरलाई नेपालमा लगानीका आकर्षक क्षेत्रका रूपमा प्रस्तुत गरेका हुन्।

युएईको रास अल खैमाहमा आयोजित ‘आरएके इन्भेस्टमेन्ट समिट २०२६’ मा सहभागी हुन त्यहाँ पुगेका ढकालले हिजो बिहीबार दुबईमा युएईका विदेश व्यापारमन्त्री डा। थानी बिन अहमद अल जेउदीसँग भेटवार्ता गर्दै यस्तो आग्रह गरेका हुन्।

भेटमा नेपाल–युएई सम्बन्ध, द्विपक्षीय व्यापार विस्तार तथा नेपालमा उपलब्ध लगानीका अवसरबारे छलफल भएको ढकालको निजी सचिवालयले जनाएको छ।

ढकालले नेपालमा पर्याप्त स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनको सम्भावना र तुलनात्मक रूपमा चिसो हावापानी रहेकाले सूचना प्रविधि तथा डेटा सेन्टर स्थापनाका लागि पनि नेपाल आकर्षक गन्तव्य बन्न सक्ने बताएका थिए।

पछिल्लो समय विश्वभर कृत्रिम बौद्धिकता (एआई), क्लाउड कम्प्युटिङ र डिजिटल सेवाको विस्तारसँगै डेटा सेन्टरको माग बढिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा जलविद्युत् उत्पादनको सम्भावना भएको नेपालले स्वच्छ ऊर्जामा आधारित डिजिटल पूर्वाधार विकास गर्न सके नयाँ लगानी र रोजगारीका अवसर सिर्जना हुन सक्छन्।

व्यावसायिक अनुभवबाट लगानी विस्तारको पहल

नेपालमा वैदेशिक लगानी भित्र्याउने विषय उठाउँदै आएका ढकाल आफैँ पनि विभिन्न क्षेत्रमा लगानी विस्तार गरेका सफल व्यवसायी हुन्। सन् २००१ मा आइएमई रेमिट स्थापना गरेर रेमिट्यान्स व्यवसायमा प्रवेश गरेका उनले त्यसपछि बैंकिङ, ऊर्जा, पर्यटन, बीमा, अटोमोबाइल, सूचना प्रविधि र पूर्वाधारलगायतका क्षेत्रमा लगानी विस्तार गरेका छन्।

उनको नेतृत्वमा रहेको आइएमई समूहअन्तर्गत दुई दर्जनभन्दा बढी व्यावसायिक प्रतिष्ठान सञ्चालनमा छन्।

बैंकिङ क्षेत्रमा ग्लोबल आइएमई बैंकमार्फत उनको महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक संलग्नता छ। विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाको एकीकरण र मर्जर प्रक्रियाबाट ग्लोबल आइएमई बैंकको विस्तार भएको हो। पाँच वाणिज्य बैंक, १० विकास बैंक र छ वित्त कम्पनीको एकीकरण तथा प्राप्ति प्रक्रियामा उनको नेतृत्वदायी भूमिका रहेको समूहको विवरणमा उल्लेख छ।

रेमिट्यान्स क्षेत्रमा आइएमईले विदेशमा काम गर्ने नेपालीले पठाउने रकमलाई औपचारिक वित्तीय प्रणालीमार्फत नेपाल भित्र्याउने सेवाको विस्तारमा योगदान गरेको छ। यसले रेमिट्यान्स कारोबारलाई व्यवस्थित बनाउनुका साथै वित्तीय पहुँच विस्तारमा पनि सहयोग पुर्‍याएको छ।

जलविद्युत् क्षेत्रमा मध्य कालीगण्डकी र टिप्ल्याङ कालीगण्डकीलगायतका आयोजनामा लगानी छ। पर्यटन क्षेत्रमा चन्द्रागिरि हिल्स, केबलकार, रिसोर्ट तथा मनोरञ्जन पूर्वाधार निर्माणमा समूह संलग्न छ। लुम्बिनी, मौलाकाली, सिक्लेस, जाल्पादेवी र पाथीभरा क्षेत्रमा केबलकार परियोजनाहरू पनि अघि बढाइएका छन्।

त्यसैगरी अटोमोबाइल, निर्माण उपकरण, कार्गो, व्यापार, बीमा र डिजिटल वित्तीय सेवामा समेत समूहको लगानी विस्तार भएको छ।

आइएमई समूहको विवरणअनुसार समूहका विभिन्न व्यवसायले प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा २५ हजारभन्दा बढी रोजगारी सिर्जना गरेका छन्। यसरी ढकालको व्यावसायिक संलग्नता बैंकिङ सेवा विस्तार, रेमिट्यान्सको औपचारिकीकरण, ऊर्जा उत्पादन, पर्यटन पूर्वाधार निर्माण, रोजगारी सिर्जना र सरकारी राजस्वमा निजी क्षेत्रको योगदानसँग जोडिएको छ।

हवाई सम्पर्क विस्तारमा पनि जोड

ढकालले युएईबाट पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलसम्म फ्लाई दुबईले सिधा उडान सुरु गरेकोमा प्रशंसा गरेका छन्। उनले भैरहवास्थित गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा पनि युएईबाट सिधा उडान सञ्चालनका लागि पहल गर्न युएईका मन्त्रीलाई सुझाव दिएका छन्।

भैरहवामा अन्तर्राष्ट्रिय उडान विस्तार हुन सके लुम्बिनी आउने धार्मिक पर्यटकका साथै अन्य अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकलाई नेपाल भित्र्याउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ। त्यसले होटल, यातायात, पर्यटन सेवा र स्थानीय व्यवसायमा समेत आर्थिक गतिविधि बढाउन सक्छ।

नेपाल र युएईबीच सन् २०२७ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाको ५० वर्ष पूरा हुँदैछ। यस अवसरलाई आर्थिक तथा व्यावसायिक सम्बन्ध विस्तारको अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्नेमा पनि ढकालले जोड दिएका छन्।

लगानीको सम्भावनालाई परिणाममा बदल्नुपर्ने चुनौती

नेपालमा जलविद्युत्, पर्यटन, कृषि र सूचना प्रविधिमा लगानीको सम्भावना भए पनि त्यसलाई वास्तविक लगानीमा रूपान्तरण गर्नु मुख्य चुनौती हो। लगानीकर्ताले पूँजी ल्याउनुअघि नीतिगत स्थिरता, प्रशासनिक सहजता, पूर्वाधार, जग्गा प्राप्ति, विद्युत् आपूर्ति र लगानीको प्रतिफल सुनिश्चितता खोज्छन्।

विशेषगरी डेटा सेन्टर स्थापनाका लागि भरपर्दो विद्युत् आपूर्ति, उच्च गतिको अन्तर्राष्ट्रिय इन्टरनेट सम्पर्क, साइबर सुरक्षा, दक्ष जनशक्ति र स्पष्ट कानुनी व्यवस्था आवश्यक हुन्छ।

त्यस्तै पर्यटनमा अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सम्पर्क, कृषि क्षेत्रमा उत्पादनदेखि बजारसम्मको आपूर्ति शृङ्खला र जलविद्युत्मा प्रसारण लाइन तथा विद्युत् व्यापारको सुनिश्चितता महत्त्वपूर्ण छन्।

त्यसैले विदेशी लगानीकर्तालाई नेपालमा लगानी गर्न आग्रह गर्नुका साथै उनीहरूले भोग्दै आएका नीतिगत तथा प्रक्रियागत अवरोध हटाउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

निजी क्षेत्रको व्यावसायिक अनुभव, अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल र लगानीकर्तासँगको सम्बन्धलाई मुलुकको आर्थिक विकाससँग जोड्न सके नेपालले वैदेशिक पूँजी, प्रविधि र बजारको लाभ लिन सक्छ। ढकालको युएई भ्रमण र लगानी विस्तारको पहललाई पनि यही सन्दर्भमा हेर्न सकिन्छ।