काठमाडौँ । नेपाली चियाको निर्यात पछिल्लो आर्थिक वर्ष घटेको छ। पूर्वी नाका काँकडभिट्टाबाट भारततर्फ हुने चिया निर्यातको परिमाण र मूल्य दुवै आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा अघिल्लो वर्षको तुलनामा कम भएको हो।

काँकडभिट्टा भन्सार कार्यालयको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा १३ हजार ४५ मेट्रिक टन चिया भारततर्फ निर्यात भएको छ। यसको मूल्य तीन अर्ब ५२ करोड ९६ लाख ६९ हजार रुपैयाँ बराबर छ।

अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा काँकडभिट्टा नाकाबाट १५ हजार ३११ मेट्रिक टन चिया निर्यात भएको थियो। त्यसबाट चार अर्ब १६ करोड ९३ लाख ५८ हजार रुपैयाँ आम्दानी भएको थियो। यसरी एक वर्षमा चिया निर्यात २ हजार २६६ मेट्रिक टन र निर्यात मूल्य करिब ६३ करोड ९७ लाख रुपैयाँले घटेको छ।

नेपालमा मुख्यतः झापा, इलाम, पाँचथर, धनकुटा, तेह्रथुमलगायत जिल्लामा व्यावसायिक चिया खेती हुँदै आएको छ। पछिल्लो समय भोजपुर, ताप्लेजुङ, सङ्खुवासभा, कास्की, नुवाकोट, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोकलगायत जिल्लामा पनि चिया खेती विस्तार भइरहेको छ। इलाम र झापा भने उत्पादनका दृष्टिले प्रमुख चिया क्षेत्र हुन्।

राष्ट्रिय चिया तथा कफी विकास बोर्डको तथ्यांकअनुसार नेपालमा चिया खेतीको क्षेत्रफल २० हजार हेक्टरभन्दा बढी छ र वार्षिक उत्पादन २६ हजार मेट्रिक टनभन्दा बढी पुगेको छ। नेपालमा सीटीसी, अर्थोडक्स, ग्रिनलगायत प्रकारका चिया उत्पादन हुन्छन्।

नेपाली चियाको ठूलो हिस्सा भारतमा बिक्री हुँदै आएको छ। काँकडभिट्टा नाका हुँदै भारत जाने चियामा सीटीसी र अर्थोडक्स दुवै प्रकारका चिया छन्। भारत नेपाली चियाको प्रमुख बजार भएकाले त्यहाँको व्यापार नीति, गुणस्तर परीक्षण र बजार मूल्यमा हुने परिवर्तनले नेपाली चियाको निर्यातमा प्रत्यक्ष असर पार्ने गरेको छ।

यसैबीच, भारतले गत मे १ देखि चिया आयातमा नयाँ गुणस्तर परीक्षणसम्बन्धी व्यवस्था लागू गरेपछि नेपालबाट भारततर्फको चिया निर्यात प्रभावित भएको थियो। नयाँ व्यवस्थाअनुसार प्रत्येक चिया खेपको परीक्षण गर्नुपर्ने भएपछि निर्यात प्रक्रिया जटिल र महँगो बनेको थियो। त्यसको असरले केही समय नेपाली चियाको भारत निर्यात नै रोकिएको थियो।

पछि भारतले परीक्षणसम्बन्धी व्यवस्था केही खुकुलो बनाएपछि निर्यात पुनः सुरु भएको थियो। तर, भारतमा अत्यधिक निर्भर रहेको नेपाली चिया क्षेत्रका लागि निर्यात बजार विविधीकरण र गुणस्तर सुधार अझै प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।